ATEX-zones en schoonmaak

Nederlandse context

De ATEX-richtlijnen (2014/34/EU voor apparatuur en 1999/92/EG voor werkplekken) zijn in Nederland geïmplementeerd via het Warenwetbesluit explosieveilig materieel en het Arbeidsomstandighedenbesluit hoofdstuk 3. De werkgever is verplicht een explosieveiligheidsdocument (EVD) op te stellen. De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op naleving. De NEN-EN-IEC 60079-reeks beschrijft de technische eisen voor apparatuur in explosiegevaarlijke omgevingen.

Kernbegrippen

ATEX-zone

Gebiedsclassificatie op basis van de waarschijnlijkheid dat een explosief mengsel aanwezig is. Zone 0/20 (continu), Zone 1/21 (waarschijnlijk), Zone 2/22 (niet waarschijnlijk maar mogelijk).

Explosieveiligheidsdocument

Verplicht document waarin de werkgever vastlegt welke explosierisico's aanwezig zijn, welke zones zijn ingedeeld en welke maatregelen getroffen zijn.

ATEX-categorie

Classificatie van apparatuur op basis van het beschermingsniveau. Categorie 1 (Zone 0/20), Categorie 2 (Zone 1/21), Categorie 3 (Zone 2/22).

Ontstekingsbronnen

Potentiële oorzaken van ontsteking: vonken, hete oppervlakken, statische elektriciteit, wrijvingswarmte. Bij reiniging zijn statische lading en vonken de grootste risico's.

EX-gekeurd materieel

Apparatuur die gecertificeerd is voor gebruik in een specifieke ATEX-zone. Draagt het hexagonale EX-keurmerk met vermelding van de categorie en beschermingswijze.

Wat de wet vereist

Het Arbeidsomstandighedenbesluit verplicht werkgevers om een explosieveiligheidsdocument op te stellen voor alle ruimten waar explosiegevaar kan ontstaan. Dit document bevat de zonering, de geïdentificeerde ontstekingsbronnen en de getroffen maatregelen. Voor reinigingswerkzaamheden in deze zones moet u borgen dat het EVD up-to-date is en dat de reinigingsactiviteit erin is meegenomen.

Alle apparatuur die in een ATEX-zone wordt gebruikt moet gecertificeerd zijn voor de betreffende zone. Dit geldt voor stofzuigers, hogedrukapparatuur, verlichting en zelfs handgereedschap. In Zone 1 mag uitsluitend apparatuur van minimaal categorie 2 worden ingezet. Medewerkers moeten antistatische kleding en schoeisel dragen, en alle apparatuur moet geaard zijn om statische opbouw te voorkomen.

U bent verplicht een werkvergunningensysteem te hanteren voor reinigingswerk in ATEX-zones. De vergunning beschrijft de werkzaamheden, de veiligheidsmaatregelen, de te gebruiken apparatuur en de geldigheidsduur. Voorafgaand aan het werk voert het reinigingspersoneel een LMRA uit. Bij afwijking van de standaardcondities — bijvoorbeeld onverwachte gasdetectie — moet het werk direct worden gestaakt. Documenteer alle werkvergunningen en bewaar ze conform de wettelijke bewaartermijn.